Osman Gazi

I. Osman veya bilinen adlarıyla Osman Gazi ya da Osman Bey (Osmanlıca: عثمان بك, y. 1254–58, Söğüt – 1324, Bursa), Osmanlı Beyliği ve Osmanlı Hanedanı'nın kurucusu ve beyliğin ilk padişahı olan Türk hükümdar ve komutandır. Yaşadığı dönemde liderliğini yaptığı beylik başlangıçta küçük bir Türk beyliği iken, ölümünden sonraki yüzyıllarda büyük bir imparatorluğa dönüştü. Dedesinin Süleyman Şah veya Gündüz Alp isimli olduğu ve soyunun Oğuzların Bozok koluna mensup Kayı boyuna dayandığı düşünülmektedir. Büyükannesi Hayme Hatun, babası Ertuğrul Gazi ve annesi Halime Hatun'dur. Tarihçi Âşıkpaşazâde'nin yazdığına göre Osman Gazi, bir taraftan kendisinin Oğuzların Üçok koluna mensup "Gök Alp" neslinden olduğunu ileri sürerken diğer taraftan da kendi dedesinin isminin "Kaya Alp oğlu Süleyman Şah" değil, "Kutalmışoğlu Süleyman Şah" olduğunu söylediği iddia edilmektedir.

Beyliğin bağımsızlık ilanı

Osman Gazi'nin 1299 yılında uç beyliği konumundan güçlenerek Söğüt ve çevresinde Osmanlı Beyliği'ni kurduğu kabul edilmektedir. Tarihçi Halil İnalcık'a göre Osmanlı Devleti bağımsızlığını 1302'de Koyunhisar Muharebesi'nden sonra kazanmıştır. Moğol istilalarından kaçan bazı Türkmen topluluklarının Osmanlı beyliğine sığınması ile Osman Bey'in siyasi ve askerî gücü artmıştır. Çöküş döneminde bulunan Doğu Roma İmparatorluğu'ndaki karışıklıkların da etkisiyle kısa sürede Bitinya (Kuzeybatı Anadolu) bölgesinde güç kazanmıştır. Öldüğü zaman beylik, Eskişehir ile Bursa arasındaki topraklarda hüküm sürüyor ve Doğu Roma İmparatorluğu'na ait İznik ve Bursa'yı abluka altında tutuyordu.

İlk yılları

Osman Gazi, 1258 yılında Söğüt'te doğdu. Yaşamının erken dönemleri konusunda güvenilir kayıtlar yoktur. Osman Bey'in soyuna ve boyuna ait bilgiler gelenekseldir ve en eskisi ölümünden 100 yıl sonra yazılmıştır. Bu eserler arasında en eskiden başlayarak Ahmedî (ö. 1414), Dâstân ve Tevarih-i Mûlûk-i Âl-i Osman, Şükrullah (ö. 1464), Behçetu't-Tevarih ve Âşıkpaşazâde (ö. 1481), Tevarih-i Âl-i Osman adlı eserler bulunur. Derviş Ahmed Âşıkî, Menâkıb-ı Âl-i Osmân eserinde Osman Gazi'nin neslini Nuh Peygamber'e dayandırarak şöyle sıralar:

Nuh Nebî’nin (aleyhi's-selâm) oğlu Yafes, Yafes’in oğlu Çin, Çin’in oğlu Maçin, Maçin’in oğlu Turtmış, Turtmış’ın oğlu Yan Temür, Yan Temür’ün oğlu Korluğa, Korluğa’nın oğlu Karahol, Karahol’un oğlu Süleyman Şah, Süleyman Şah’ın oğlu Karalu Oğlan, (aralu Oğlan’ın oğlu Amudi, Amudi’nin oğlu Karaca, Karaca’nın oğlu Kurtulmuş, Kurtulmuş’un oğlu Çar Boğa, Çar Boğa’nın oğlu Sevinc, Sevinc’in oğlu Togar, Togar’ın oğlu Baybus, Baybus’un oğlu Kızıl Boğa, Kızıl Boğa’nın oğlu Kamarı, Kamarı’nın oğlu Baysub, Baysub’un oğlu Kara Han, Kara Han’ın oğlu Tuzak,

Tuzak’ın oğlu Ay Kutluk, Ay Kutluk’un oğlu Kara Han, Kara Han’ın oğlu Oğuz, Oğuz’un oğlu Gök Alp, Gök Alp’ın oğlu Basuk, Basuk’un oğlu Tok Temür, Tok Temür’ün oğlu Sogar, Sogar’ın oğlu Bakıyı, Bakıyı’nın oğlu Sunkur, Sunkur’un oğlu Kaynıtun, Kaynıtun’un oğlu Togar, Togar’ın oğlu Aykulug, Aykulug’un oğlu Bayundur, Bayundur’un oğlu Kızıl Boğa, Kızıl Boğa’nın oğlu Kaya Alp, Kaya Alp’in oğlu Süleyman Şah Gazi, Süleyman Şah Gazi’nin oğlu Ertuğrul Gazi, Ertuğrul Gazi’nin oğlu Osman Gazi'dir.

Dönemine ait tüm çağdaş eserler büyük ölçüde 1422 ya da hemen sonrasına tarihlendirilen ve artık var olmayan ama özgün bir metinden türemiş oldukları savlanmaktadır. Bazı tarihçilere göre, Osman Gazi'nin yaşam ve savaşları tarihsellikten çok, masalsı, destansı bir örüntü içinde, halk söylentileri, ermişlik öyküleri ve söylencelerle renklendirilmiştir.

Beyliği ele geçirme çabaları

1281 yılında babası Ertuğrul Bey 90 yaşlarındayken ölmüştür.

Birçok tarihçinin anlaştığı görüşe göre, Kayı aşireti beyliği için beylik görevi değişmesi barışçıl olmamış ve beylik görevini üzerine alabilmek için Osman Gazi yakınları ile taht mücadelesi yapmıştır. Bu mücadelenin kimle yapıldığı ve nasıl geliştiği tartışmalı olup değişik tarihçiler değişik anlatımlarda bulunmaktadırlar.

Bu anlatımlardan çokça sayıda taraflısı olan birisine göre, Osman Gazi amcası Dündar Gazi ile beylik için çatışmaya girişmiştir. Bu anlatıma göre Dündar Bey Kayı boyunun ileri gelen uluları tarafından tutulmakta ve aşiretin genç yiğitleri ise Osman Bey'i desteklemekteydi. Bu çatışmanın ne kadar sürdüğü ne türlü devam ettiği bilinmemektedir, fakat çatışma sonunda Osman Bey galip gelmiş ve düşmana karşı yapılan akınlara karşı çıktığı bahanesi verilerek yaşlı Dündar Bey'i bir ok atımı ile öldürmüştür. Bundan sonra Osman Bey Oğuz töresine uygun olarak Kayı aşiretine baş ve bey olmuştur. Alternatif bir anlatım olan Hacı Bektaş'ın "Velâyet-Nâme" eserinde ise Osman'ın beyliğe geçme anlatımı değişiktir. Kayı boyu aşireti Sultanönü ve civarına yerleştikten sonra önce amcası sonra babası Erdoğdu (Ertuğrul) Bey beyliklerinden daha sonra da abisi Gündüz Alp Kayı beyi olmuştur. Osman Gazi bu sırada çevresindeki aşiret yiğitleri ile yerel Bizanslı Yarhisar, Bilecik, İnegöl, İznik yörelerine akınlar düzenlemeye başlamıştır. Bizanslı Bursa Tekfuru Konya'da bulunan Selçuklu sultanına elçiler gönderip bu akınlardan şikâyet etmiştir. Selçuklu Sultanı ise Gündüz Alp'a haber göndererek akınları düzenleyen küçük kardeşi Osman Bey'i yola getirmesini istemiştir. Gündüz Alp Osman Bey'i yakalayarak yiğitleri ile birlikte Konya'ya göndermiştir.

Bitinya bölgesinde Bizans yerel güçleri ile mücadele ile genişleme

Osman Gazi, 1280'lerden 1300'e kadar uzayan yaklaşık 20 yıllık Osmanlı devletinin doğuş süreci evresinde toplumsal düzeni çok karışık Bitinya bölgesinde (yani günümüzdeki Bursa-Bilecik-İznik yörelerinde) şanını korumak ve ufak uç beyliğini güçlendirmek için bir dizi yerel çatışmalar yapmıştır. Bu çatışmalarda gaza yoldaşı olan Samsa Çavuş, Konur Alp, Akça Koca, Aykut Alp, Abdurahman Gazi gibi diğer "Alp" beyler ve bunların idaresindeki akıncı birliklerden destek alıp faydalanmıştır. Osman Gazi'ye dinsel ve moral desteği ise Ahiler vermiştir. Özellikle Osman Bey'in Bala Hatun adlı kızıyla evlendiği kayınbabası Eskişehir ahilerinin İtburnu şeyhi olan Şeyh Edebali devamlı danışmanlık ve destek sağlamıştır.

Kaynaklar

• Türkçe Vikipedi: tr.wikipedia.org
• English Wikipedia: en.wikipedia.org